Doanh thu cao — có nên lập Công ty?
Từ khi thuế khoán bị bỏ (01/01/2026), nhiều chủ quán đặt câu hỏi: "Giờ HKD cũng phải kê khai phức tạp rồi, lập Công ty luôn cho xong có được không?"
Câu trả lời không đơn giản là "nên" hay "không nên" — nó phụ thuộc vào doanh thu, tỷ lệ chi phí có hóa đơn, và kế hoạch phát triển của bạn.
Bài viết này sẽ phân tích bằng số liệu thực tế để bạn tự quyết định.
Khác biệt cốt lõi: Thuế tính trên DOANH THU vs LỢI NHUẬN
Đây là sự khác biệt quan trọng nhất mà nhiều người bỏ qua:
| Tiêu chí | Hộ kinh doanh (HKD) | Doanh nghiệp (DN) |
|---|---|---|
| Cách tính thuế | % trên DOANH THU (phần vượt 500 triệu) | % trên LỢI NHUẬN |
| Ngưỡng miễn thuế | DT ≤ 500 triệu/năm → Miễn cả GTGT và TNCN | Không có ngưỡng miễn (nhưng có ưu đãi DN mới) |
| Thuế suất F&B | 4.5% trên phần DT vượt 500tr (GTGT 3% + TNCN 1.5%) | 15-20% lợi nhuận (TNDN) tùy quy mô doanh thu |
| Thuế suất TNDN phân tầng | — | DT ≤ 3 tỷ: 15% DT 3-50 tỷ: 17% DT > 50 tỷ: 20% |
| Trừ chi phí | Không được trừ | Trừ toàn bộ chi phí hợp lệ |
| Kế toán | Không bắt buộc | Bắt buộc thuê kế toán |
| Kê khai | Quý hoặc năm | Hàng tháng/quý + quyết toán năm |
| Ưu đãi DN mới | — | Miễn TNDN 2 năm (từ HKD) hoặc 3 năm (DN mới) |
| Trách nhiệm tài sản | Vô hạn (tài sản cá nhân) | Hữu hạn (theo vốn điều lệ) |
| Vay vốn ngân hàng | Khó, lãi suất cao | Dễ hơn, nhiều gói ưu đãi SME |
Ví dụ 1: Quán phở — Doanh thu 2 tỷ/năm
Thông tin: Chi phí chiếm 65% doanh thu (nguyên liệu mua chợ, phần lớn không có hóa đơn). Chỉ 35% chi phí có hóa đơn.
| Hạng mục | Hộ kinh doanh | Doanh nghiệp |
|---|---|---|
| Doanh thu | 2 tỷ | 2 tỷ |
| Ngưỡng miễn thuế | 500 triệu | — |
| Doanh thu chịu thuế | 1.5 tỷ (2 tỷ − 500tr) | — |
| Chi phí có hóa đơn | — | 700 triệu (35%) |
| Lợi nhuận tính thuế | — | 1.3 tỷ |
| Thuế suất áp dụng | 4.5% | 15% (DT ≤ 3 tỷ) |
| Thuế | 67,5 triệu | 195 triệu |
| Chi phí kế toán | 0 | 48 triệu/năm |
| Tổng chi phí thuế | 67,5 triệu | 243 triệu |
Kết luận: HKD tiết kiệm 175,5 triệu/năm! Lý do: chi phí có hóa đơn thấp (35%), phần lớn mua chợ không có chứng từ. Nhờ ngưỡng miễn thuế 500 triệu, thuế HKD thực tế rất thấp.
Lưu ý: Nếu chuyển sang DN, được miễn TNDN 2 năm đầu theo Nghị định 320/2025 — tức 2 năm đầu không phải đóng 195 triệu thuế TNDN. Nhưng vẫn phải trả kế toán 48 triệu/năm.
Ví dụ 2: Nhà hàng lớn — Doanh thu 15 tỷ/năm
Thông tin: Mua nguyên liệu từ nhà cung cấp có hóa đơn (80% chi phí có chứng từ), thuê mặt bằng, nhân viên đóng bảo hiểm đầy đủ.
| Hạng mục | Hộ kinh doanh | Doanh nghiệp |
|---|---|---|
| Doanh thu | 15 tỷ | 15 tỷ |
| Ngưỡng miễn thuế | 500 triệu | — |
| Doanh thu chịu thuế | 14.5 tỷ (15 tỷ − 500tr) | — |
| Chi phí có hóa đơn | — | 12 tỷ (80%) |
| Lợi nhuận tính thuế | — | 3 tỷ |
| Thuế suất áp dụng | 4.5% | 17% (DT 3-50 tỷ) |
| Thuế | 652,5 triệu | 510 triệu |
| Chi phí kế toán | 0 | 60 triệu/năm |
| Tổng chi phí thuế | 652,5 triệu | 570 triệu |
Kết luận: DN tiết kiệm 82,5 triệu/năm về thuế, cộng thêm các lợi ích phi thuế (vay vốn dễ, trách nhiệm hữu hạn, uy tín đối tác) → Nên chuyển đổi.
Bonus: Nếu chuyển từ HKD, được miễn TNDN 2 năm (NĐ 320/2025) → tiết kiệm thêm 510 triệu × 2 = 1,02 tỷ trong 2 năm đầu!
Công thức quyết định: Khi nào DN có lợi hơn HKD?
DN có lợi về thuế khi:
(Doanh thu − 500 triệu) × 4.5% > Lợi nhuận thực × Thuế suất TNDN + Chi phí kế toán
Trong đó thuế suất TNDN phân tầng: 15% (DT ≤ 3 tỷ), 17% (DT 3-50 tỷ), 20% (DT > 50 tỷ).
Hay nói cách khác:
DN có lợi khi tỷ lệ chi phí có hóa đơn > 80-85% doanh thu
Giải thích: Với thuế suất TNDN 17% (mức phổ biến), nếu chi phí hợp lệ chiếm trên 80%, thì thuế TNDN sẽ thấp hơn thuế HKD. Con số chính xác phụ thuộc quy mô doanh thu và thuế suất áp dụng.
Bảng quyết định nhanh
| Doanh thu/năm | Chi phí có hóa đơn | Khuyến nghị |
|---|---|---|
| Dưới 500 triệu | Bất kỳ | 🟢 Miễn thuế — ở lại HKD |
| 500 triệu - 3 tỷ | Bất kỳ | 🟢 HKD có lợi — không cần chuyển |
| 3 - 10 tỷ | Dưới 80% | 🟡 HKD vẫn có lợi |
| 3 - 10 tỷ | Trên 80% | 🟠 Cần tính toán cụ thể |
| Trên 10 tỷ | Trên 80% | 🔴 Nên cân nhắc lập DN |
| Trên 10 tỷ | Dưới 80% | 🟡 Tùy kế hoạch mở rộng |
Ưu đãi thuế TNDN cho Doanh nghiệp mới
Năm 2026 có hai chính sách ưu đãi quan trọng cho DN mới thành lập:
- HKD chuyển đổi thành DN: Miễn thuế TNDN 2 năm (Nghị định 320/2025/NĐ-CP, Điều 21 khoản 4). Điều kiện: HKD đã hoạt động liên tục ≥ 12 tháng trước khi chuyển đổi.
- DN nhỏ và vừa mới thành lập: Miễn thuế TNDN 3 năm (Nghị quyết 198/2025/QH15, Điều 10). Điều kiện: Doanh thu < 50 tỷ, người đại diện chưa có DN khác.
Đây là lợi thế lớn nếu bạn đang cân nhắc chuyển đổi — 2-3 năm không phải đóng thuế TNDN giúp bạn có thời gian xây dựng hệ thống kế toán và ổn định hoạt động.
Lợi ích phi thuế của Doanh nghiệp
Ngay cả khi thuế HKD thấp hơn, có những lợi ích khác khiến bạn muốn lập DN:
- Vay vốn ngân hàng: DN được tiếp cận gói vay SME lãi suất 7-9%/năm, thay vì vay cá nhân 12-15%/năm
- Trách nhiệm hữu hạn: Nếu kinh doanh thua lỗ, tài sản cá nhân không bị ảnh hưởng
- Uy tín đối tác: Dễ ký hợp đồng cung cấp, hợp tác kinh doanh, tham gia đấu thầu
- Mở rộng quy mô: Mở chi nhánh, nhượng quyền, gọi vốn đầu tư
- Thương hiệu: Đăng ký bảo hộ thương hiệu, franchise
Nếu quyết định chuyển đổi: Các bước thực hiện
- Tham vấn kế toán/luật sư — Tính toán chính xác có lợi không
- Chọn loại hình: Công ty TNHH 1 thành viên (phổ biến nhất cho quán ăn), TNHH 2+ thành viên, hoặc Cổ phần
- Đăng ký kinh doanh tại Sở KH-ĐT (3-5 ngày làm việc)
- Đăng ký thuế, hóa đơn điện tử
- Thuê kế toán (3-5 triệu/tháng cho quán ăn vừa)
- Thiết lập hệ thống — phần mềm quản lý, POS, hóa đơn
Chi phí chuyển đổi ước tính:
- Tự làm: 500.000đ - 2 triệu (phí nhà nước)
- Qua dịch vụ: 3-8 triệu (trọn gói)
- Kế toán hàng tháng: 3-5 triệu/tháng
Kết luận
Với phần lớn quán ăn, cafe, trà sữa ở Việt Nam:
- 80% nên ở lại HKD — thuế 4.5% trên phần vượt 500 triệu, đơn giản và thường rẻ hơn
- 15% cần tính toán kỹ — doanh thu 3-10 tỷ, phụ thuộc chi phí có hóa đơn
- 5% nên lập DN — doanh thu lớn, chi phí hóa đơn cao, muốn mở rộng (và được miễn TNDN 2-3 năm đầu)
Dù bạn chọn hình thức nào, điều quan trọng nhất vẫn là: ghi chép doanh thu đầy đủ, kê khai đúng hạn, và có công cụ quản lý phù hợp.
Câu hỏi thường gặp
Chuyển đổi xong có quay lại HKD được không?
Được, nhưng thủ tục giải thể DN khá phức tạp (3-6 tháng). Nên cân nhắc kỹ trước khi quyết định.
Công ty TNHH 1 thành viên hay 2 thành viên?
1 TV phổ biến nhất cho quán ăn: 1 chủ sở hữu, quyết định nhanh, đơn giản. 2+ TV khi có người hùn vốn.
HKD mua hàng chợ không có hóa đơn, lập DN có được trừ chi phí không?
Không. Chi phí không có hóa đơn sẽ không được trừ khi tính thuế TNDN. Đây là lý do quán ăn nhỏ mua chợ nhiều thì ở HKD có lợi hơn.
DN có được miễn thuế nếu doanh thu dưới 500 triệu không?
Không. Ngưỡng miễn thuế 500 triệu/năm chỉ áp dụng cho HKD. Tuy nhiên, DN mới thành lập được miễn thuế TNDN 2-3 năm đầu theo Nghị định 320/2025 và Nghị quyết 198/2025.
Thuế suất TNDN 2026 có còn là 20% không?
Không phải flat 20% nữa. Từ 2026, thuế TNDN phân tầng: 15% (DT ≤ 3 tỷ), 17% (DT 3-50 tỷ), 20% (DT > 50 tỷ). Đây là tin tốt cho DN nhỏ và vừa.
📌 Căn cứ pháp lý: Luật Thuế TNCN 109/2025/QH15, Luật Thuế TNDN 67/2025/QH15, Nghị định 320/2025/NĐ-CP (hướng dẫn Luật TNDN), Nghị quyết 198/2025/QH15 (ưu đãi thuế), Thông tư 40/2021/TT-BTC (tỷ lệ thuế HKD)